อนาคต

เมื่อวันที่ 28 มีนาคม ม๊อบเครือข่ายหนี้สินชาวนาแห่งประเทศไทย กว่า 2,000 คน ออกมาชุมนุมกดดันให้ธนาคารลดหนี้กว่าร้อยละ 50 โดยไม่จำกัดเพดานหนี้ และตัดดอกเบี้ยให้เหลือร้อยละ 0 โดยการกดดันดังกล่าวส่งผลให้ทั้ง 9 ธนาคาร ที่ร่วมปล่อยกู้ยอมจำนนต่อข้อเรียกร้อง

ประเด็นสำคัญในการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ประการหนึ่ง ได้แก่ ข้อถกเถียงเกี่ยวกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ (party list) ยังควรมีและจำเป็นต่อสังคมการเมืองไทยต่อไปอีกหรือไม่?

ในวันนี้ เมื่อมองอนาคตประชาธิปไตยไทย ผมคิดว่า แม้เราจะสามารถแก้ไขระบบให้ดี แก้รัฐธรรมนูญที่มั่นใจได้ว่าเป็นของประชาชนมากที่สุด แต่หากบุคคลที่สำคัญที่สุด 2 กลุ่ม อันได้แก่ ประชาชน และนักการเมือง ขาดความสำนึกในคุณค่าของอุดมการณ์ประชาธิปไตย ไม่สนใจที่จะดำเนินชีวิตตามวิถีประชาธิปไตยแล้ว อนาคตประชาธิปไตยคงเป็นเหมือนต้นไม้ที่ไร้รากแก้ว ย่อมไม่สามารถต้านทานลมพายุที่พัดผ่านมาได้

เมื่อคราวที่แล้ว ผมได้สื่อสารแนวคิดของ สตีเฟ่น คาร์เตอร์ เขาย้ำให้เห็นว่า ถึงเวลาแล้วที่จะต้องสร้างอาวุธทางการเมืองให้กับประชาชน ด้วยรื้อฟื้น ldquo;ความสัตย์จริงrdquo; ให้เป็นลักษณะชีวิตพื้นฐาน เขาชี้ให้เห็นว่า การดำเนินการทางการเมืองในอเมริกาทั้งของฝ่ายเสรีนิยม (เดโมแครต) และอนุรักษ์นิยม (รีพับลิกัน) กำลังเล่นเกมกับประชาชน

ประเด็นการเป็นสมาชิกพรรคการเมืองไม่น้อยกว่า 90 วันก่อนวันรับสมัครรับเลือกตั้ง นับเป็นอีกประเด็นหนึ่งที่อยู่ในความสนใจแก้ไขรัฐธรรมนูญ เนื่องจากที่ผ่านมา การกำหนดกติกาดังกล่าว กลับส่งผลให้ผู้นำพรรคการเมืองบางพรรคใช้เงื่อนไขนี้เป็นอำนาจต่อรองกับ ส.ส.ภายในพรรค ให้ต้องทำตามมติและความเห็นของพรรคทุกอย่าง โดยไม่ให้ ส.ส.คนใดออกนอกแถว และขณะเดียวกัน หาก ส.ส.จะย้ายพรรคก่อนมีการเลือกตั้ง ส.ส.จะต้องรับความเสี่ยงจากการที่รัฐบาลอาจยุบสภา เพราะกฎหมายระบุว่า ต้องจัดให้มีการเลือกตั้งภายใน 45 วัน หรือหากรัฐบาลอยู่ครบวาระ 4 ปี กฎหมายกำหนดว่

ldquo;ร่วมคิด ร่วมสร้าง ร่วมร่างรัฐธรรมนูญrdquo; คำขวัญเชิญชวนให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้ นับเป็นความพยายามที่ดีของคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญในการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการร่าง การดำเนินการเช่นนี้ แม้ว่าเป็นสิ่งที่ดี แต่ทว่า จะไม่เป็นการดีที่สุด หากรัฐธรรมนูญฉบับนี้ ไม่ได้พิจารณาอย่างมี ldquo;หลักการrdquo;

ณ เวลานี้ ประเทศไทยได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 เป็นกฎหมายสูงสุดในการปกครองประเทศ ซึ่งเอกสารทางการเมืองฉบับนี้ได้แจกจ่ายให้กับทุกครัวเรือนในประเทศไทยเพื่อทำการศึกษาก่อนที่จะมีการออกเสียงประชามติ

อย่างไรก็ตาม เราคงต้องยอมรับความจริงว่า ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศยังไม่มีความรู้ความเข้าใจเนื้อหาที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญมีความสำคัญและเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของเขาอย่างไร

การยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ กำลังเป็นที่สนใจของประชาชน และแม้ว่าจะมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ในหลายประเด็นอยู่บ้าง แต่เนื้อหาในบทบัญญัติรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้ ได้สะท้อนให้เห็นความปรารถนาของสังคมที่ต้องการเป็นสังคมประชาธิปไตยที่แท้จริง เช่น การเพิ่มสิทธิและเสรีภาพมากขึ้นและมีมาตรการคุ้มครองที่ชัดเจน การเปิดโอกาสให้ประชาชนเป็นผู้เสนอชื่อแก้ไขรัฐธรรมนูญ การเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการบริหารงานท้องถิ่น การกระจายอำนาจ การเปิดโอกาสให้ประชาชนมีสิทธิฟ้องร้องรัฐที่ใช้อำนาจไม่เป็นธรรมได้ เป็นต้น
ผลการวิจัยเรื่อง ผลกระทบโลกาภิวัตน์ต่อการจัดการศึกษาไทยใน 5 ปีข้างหน้า โดยสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) ซึ่งดิฉันได้รับเกียรติให้เป็นหัวหน้าในโครงการวิจัย พบว่า กระแสโลกาภิวัตน์ที่ส่งผลให้สังคมมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ทั้งการเปลี่ยนแปลงในด้านที่ดีและด้านที่ไม่ดี ได้ส่งผลกระทบต่อผู้เรียนโดยตรง โดยเฉพาะผลกระทบด้านเทคโนโลยีและการแข่งขันทางการค้าและการลงทุน

เมื่อไม่นานมานี้ผมและเพื่อน ๆ ในฐานะนักวิชาการของมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้รับจดหมายทักทายจากอธิการบดีหญิงคนแรกในประวัติศาสตร์ของฮาร์วาร์ดชื่อ ldquo;ดรูว์ กิลพิน เฟาสต์rdquo; (Drew Gilpin Faust) ที่เพิ่งเข้ารับตำแหน่งอธิการบดีคนที่ 28 เมื่อกรกฎาคม 2550 ที่ผ่านมา